"Leven in een kunstwerk": Hoe Ross Architecture huizen bouwt die eeuwig meegaan

Verscholen in Drottningholm aan de rand van Stockholm, bouwt Ross Architecture and Design al 30 jaar aan een eenvoudige maar radicale overtuiging: dat een huis net zo duurzaam moet zijn in de manier waarop het aanvoelt als in de manier waarop het functioneert, niet alleen ontworpen voor het gezin dat erin trekt, maar voor elke versie van dat gezin in de komende decennia. Pål Ross en Jan Öström hebben in 368 projecten en met vestigingen in Los Angeles, Spanje, Turkije en Denemarken een studio opgebouwd die wordt gedefinieerd door één enkele ambitie. Hun motto: wonen in een kunstwerk.

De studio is klein – negen mensen – maar haar invloed heeft zich ver verspreid. Architecten hebben geschreven dat ze het vak zijn ingegaan vanwege wat ze Ross zagen creëren. Klanten zijn teruggekomen voor een tweede huis, een derde, en daarna ook voor hun kantoren. En in bijna elk project dat het duo aanneemt, is iets dat misschien een luxe toevoeging lijkt, een onmisbaar element geworden: de huislift.

We spraken met beide oprichters over toekomstbestendig ontwerpen, het “eeuwige thuis” en waarom de Aritco woonhuislift al vanaf het begin in hun denken verweven is.

Pål Ross: We creëren leefomgevingen die hun bewoners laden met energie en geluk. Ik zie ander werk dat er goed uitziet, maar die energie mist. We kwamen tot de conclusie dat het leven niet vierkant is, dus waarom zouden we al onze tijd doorbrengen in verschillende maten dozen als de natuur niet vierkant is? We hebben een bouwtechniek gevonden waarmee we organische omgevingen in beton kunnen creëren, van hoge kwaliteit, voor een redelijke prijs en tijd.

Jan Öström: Als mensen onze huizen zien – de vormen, de vormen – zijn ze eerst verrast. Kun je dit echt doen? En dan vragen ze: kunnen we ons dit echt veroorloven? We zeggen ja tegen allebei.

Pål: De meeste huizen zijn dozen met zoveel ramen dat ze meer op een aquarium lijken. Mensen bewonderen ze, maar misschien willen ze er niet in wonen. Wat wij je bieden is een thuis waar je graag naar terugkeert. Eentje die je niet wilt verlaten, omdat je er graag bent.

Pål: Voor altijd is misschien 40 of 50 jaar. Daarvoor heb je een huis nodig dat je al die jaren gelukkig en trots maakt.  We leggen vanaf het begin uit dat met een huislift de tweede of derde verdieping altijd toegankelijk blijft. In onze projecten is het net zo eenvoudig op te nemen als een wijnkoeler. Als je dat eenmaal begrijpt, is het geen vraag meer.

Jan: En eentje die al die jaren functioneert. Je begint als stel, je krijgt kinderen, de kinderen groeien op en verhuizen, je wordt ouder. Dat huis moet werken voor al die verschillende levensfasen en zich onderweg aanpassen. Om een huis te maken dat echt voor altijd werkt, moet het goed functioneren, maar het moet je ook energie geven. Je moet er willen zijn. Want als je er niet wilt zijn, blijf je niet voor altijd.

Pål: Er bestaat een misvatting dat een huis voor je latere jaren kleiner moet zijn, omdat je niet te veel wilt schoonmaken. En dat het één verdieping moet zijn, omdat je uiteindelijk in een rolstoel terecht kunt komen. Ik denk dat beide verkeerd zijn. Als het huis dat je 30 jaar eerder bouwde, je kinderen nog steeds aantrekt om elke zomer terug te komen – niet naar hun oude kamers, maar naar echte suites met een tweepersoonsbed, omdat je vooruit dacht aan wie ze zouden kunnen worden – dan doet dat huis zijn werk.

Jan: Als een jong stel naar ons toekomt – geen kinderen, het is nog vroeg – vragen ze zich af waarom we een lift nodig hebben. Wij zeggen: je hebt twee verdiepingen en het is een perfecte manier om wasgoed naar beneden te sturen. Ze denken, oh, dat is slim. Dan breiden we het verhaal uit. Als je jezelf op je veertigste verwondt met volleybal en een been breekt, zou dat dan niet nuttig zijn? En als je later in een rolstoel terechtkomt, kun je nog steeds in je huis blijven wonen.

Pål: De trap is een van onze pareltjes, altijd gemaakt om mooi te zijn, op precies de juiste plek geplaatst.

Jan: Het is een kunst om te weten waar je het moet plaatsen, hoe je het moet buigen. Zoals bevroren muziek.

Pål: En we doen hetzelfde met de lift. Het moet ook een juweeltje zijn. Tegenwoordig kun je liften hebben die van glas zijn, met kunst erin, met verlichting. Als het allemaal samenkomt, zeggen klanten: “Oh, dat is slim.” En dat is het ook.

Pål: De extra kosten van een woonhuislift zijn superklein, maar het geeft je de mogelijkheid om de rest van je leven overal bij te kunnen. In de grote vergelijking is het nul komma nul procent van het project. Op dat niveau is het niet de vraag of je het je kunt veroorloven, maar of je het je kunt veroorloven om het niet te doen.

Jan: Zoals bij al onze partnerschappen zoeken we naar het beste product, de beste waarde, het beste ontwerp en er moet ook een goede service zijn. Dat hebben we lang geleden ontdekt bij Aritco en sindsdien werkt het. Ik zie niet in waarom het niet voor altijd zou blijven werken.

Pål: In de beginjaren moesten we de liften verbergen. Ze waren functioneel, zoals een verwarmingsketel. Je hebt het nodig, maar je wilt het niet zien. Tegenwoordig kunnen we kiezen hoe de Aritco thuislift eruitziet. Als het verborgen is, is het eerlijk gezegd jammer omdat je pas ervaart hoe goed het is als je erin zit.

Jan: Wat we erg waarderen is de mogelijkheid om deuren aan verschillende kanten op verschillende verdiepingen te hebben. Afhankelijk van het level moet je vaak in een andere richting uitstappen en dat werkt heel goed. We gebruiken dat heel vaak. De enige projecten waar we moeite hebben om een lift in te bouwen, zijn projecten met één verdieping. (Lacht.) Maar ik weet zeker dat Aritco daar uiteindelijk een plan voor heeft.

Jan: In een van onze huizen aan de westkust van Zweden is de familie daar achter in de vijftig. Gezond, actief, ze gebruiken nog steeds de trap. Maar ze vinden het fijn om te weten dat de lift er is. De veiligheid om naar hun slaapkamer te kunnen gaan, naar het kantoor op de tweede verdieping, naar het uitzicht daarboven. Je kunt de waarde al zien, lang voordat het een noodzaak wordt.

Pål: In bijna al onze projecten waarbij de wasruimte zich in de kelder bevindt, maken we een plek waar kleding van bovenaf naar beneden kan worden gelaten. De kinderen laten daadwerkelijk hun wasgoed vallen, omdat het leuk is. Daarna komt de schone was terug in de lift. Het wordt onderdeel van het dagelijks leven op een manier die mensen verrast.

Jan: Ons meest recente project op Lidingö is een verbouwing van vier verdiepingen van een ouder pand. De lift loopt van de inloopkast helemaal naar de kelder – de wasruimte op het ene niveau, de fitnessruimte op het andere. De klanten zijn in de 70 en dit is precies waar het voor ontworpen is.

Pål: We werken ook aan een project waarbij de dagelijkse ingang van het gezin via de garage loopt. Ze komen aan, stoppen en nemen de lift recht omhoog het huis in. Als je net boodschappen hebt gedaan, verandert dat alles. Het is de plaats waar de lift wordt geplaatst die bepaalt in hoeverre hij deel gaat uitmaken van het leven.